Dializoterapia to ważny element leczenia pacjentów z przewlekłą chorobą nerek. Odpowiednio dobrana dieta pomaga utrzymać lepsze samopoczucie, wspiera organizm i zmniejsza ryzyko niedoborów. Pacjenci poddawani hemodializie lub dializie otrzewnowej wymagają odpowiednio dopasowanego sposobu żywienia. Znaczenie ma nie tylko ilość białka czy kontrola płynów, ale również właściwe komponowanie codziennych posiłków. W praktyce wiele osób zastanawia się przede wszystkim nad tym, jak powinien wyglądać jadłospis w diecie dla dializowanych i jakie produkty wybierać na co dzień.

Dieta dla dializowanych – najważniejsze zasady

Lekarz lub dietetyk kliniczny powinien dobrać dietę indywidualnie do pacjenta oraz rodzaju terapii nerkozastępczej. Hemodializa i dializa otrzewnowa w różny sposób wpływają bowiem na metabolizm i straty składników odżywczych.

W hemodializie (HD):

• zapotrzebowanie na białko jest zwiększone (ze względu na straty podczas zabiegu),
• restrykcje dotyczące płynów są zwykle bardziej rygorystyczne,
• kontrola potasu i fosforu ma szczególnie duże znaczenie, ponieważ ich usuwanie odbywa się głównie podczas dializy,
• masa ciała pacjenta nie jest bezpośrednio zwiększana przez płyny dializacyjne.

W dializie otrzewnowej (PD):

• zapotrzebowanie na białko jest zazwyczaj jeszcze wyższe niż w hemodializie,
• dochodzi do stałych strat białka i aminokwasów przez otrzewną,
• płyny i elektrolity są kontrolowane inaczej niż w HD, a restrykcje potasu bywają często mniej rygorystyczne (zależnie od pacjenta),
• pacjent otrzymuje dodatkową podaż energii z glukozy zawartej w płynie dializacyjnym, co może wpływać na bilans kaloryczny i masę ciała.

Odpowiednia ilość białka

Pacjenci dializowani mają zwiększone zapotrzebowanie na białko, ponieważ część składników odżywczych jest tracona podczas zabiegów. Z tego powodu pacjent powinien codziennie dostarczać organizmowi odpowiednią ilość pełnowartościowego białka. Dzięki temu łatwiej utrzyma masę mięśniową i prawidłowy stan odżywienia.

Dobrym źródłem białka są między innymi:

• chude mięso,
• ryby,
• jajka,
• wybrane produkty mleczne.

W przypadku nabiału szczególne znaczenie ma jednak kontrola ilości spożywanych produktów.Niektóre z tych produktów zawierają duże ilości niepożądanych składników. Z tego względu pacjent powinien dostosować ich spożycie do wyników badań oraz zaleceń lekarza lub dietetyka klinicznego. Dzięki temu możliwe jest utrzymanie odpowiedniego bilansu składników odżywczych bez nadmiernego obciążania organizmu.

Osoby dializowane powinny kontrolować podaż potasu i fosforu. Zakres ograniczeń zależy jednak od rodzaju dializy oraz indywidualnych wyników badań laboratoryjnych. Zarówno w hemodializie (HD), jak i dializie otrzewnowej (PD), zaburzenia gospodarki potasowej i fosforanowej są częstym problemem klinicznym. Nerki nie usuwają potasu i fosforu tak skutecznie jak u osób zdrowych. W efekcie ich nadmiar może prowadzić do powikłań, takich jak zaburzenia rytmu serca czy choroba kości związana z przewlekłą chorobą nerek. Z tego względu zaleca się świadome planowanie diety oraz kontrolę produktów szczególnie bogatych w potas i fosfor.

Do produktów niekiedy wymagających ograniczenia należą między innymi:

• pomidory,
• banany,
• kakao i produkty kakaowe,
• orzechy,
• sery żółte i topione,
• produkty wysoko przetworzone (zwłaszcza zawierające fosforany dodane jako dodatki technologiczne).

Ograniczenie sodu i płynów

U pacjentów dializowanych istotna jest również kontrola podaży sodu oraz płynów. Nadmiar sodu zwiększa uczucie pragnienia oraz sprzyja zatrzymywaniu wody w organizmie, co może prowadzić do przewodnienia, nadciśnienia tętniczego oraz wzrostu masy ciała między dializami.

Z tego powodu zaleca się pewne ograniczenie soli kuchennej oraz unikanie produktów wysokosodowych, takich jak gotowe dania, wędliny czy przekąski typu fast food. Lekarz lub zespół nefrologiczny powinien indywidualnie określić zalecaną ilość przyjmowanych płynów na podstawie resztkowej diurezy pacjenta.

Dieta dla dializowanych – przykładowy jadłospis

Poniższy jadłospis to przykład dobrze zbilansowanego menu dla osoby dializowanej. Zawsze warto skonsultować indywidualne zalecenia z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.

Śniadanie

Kanapki z jasnego pieczywa z pastą jajeczną i odrobiną jogurtu naturalnego (lub majonezu light), posypane szczypiorkiem. Do tego świeży ogórek oraz herbata z cytryną.

Drugie śniadanie

Koktajl na bazie produktu specjalnego żywienia medycznego Recomed koktajl o smaku waniliowym z borówkami i 10 g orzechów włoskich.

Obiad

Gotowany filet z indyka w ziołach (np. koperek, tymianek), biały ryż oraz surówka z ogórka i sałaty z dodatkiem oliwy z oliwek i soku z cytryny. Dodatkowo: gotowana marchewka lub cukinia jako lekkie uzupełnienie warzywne.

Podwieczorek

Produkt specjalnego żywienia medycznego Recomed Drink Renal jako uzupełnienie codziennej diety i źródło energii.

Kolacja

Sałatka z ziemniakiem gotowanym, pieczonym łosoś, sałatą lodową, ogórkiem świeżym i papryką czerwoną, z dodatkiem oliwy z oliwek oraz soku z cytryny. Całość doprawiona koperkiem i pieprzem.

Specjalne żywienie medyczne w diecie dla dializowanych

U części pacjentów dializowanych tradycyjna dieta może nie pokrywać zapotrzebowania na energię i białko. Dotyczy to szczególnie osób osłabionych, z obniżonym apetytem lub zagrożonych niedożywieniem. W takich sytuacjach wsparciem mogą być produkty specjalnego żywienia medycznego Recomed. Preparaty takie jak Recomed Protein Drink czy Recomed Drink Renal pomagają uzupełnić codzienną dietę w energię i białko w wygodnej formie. Mogą stanowić uzupełnienie codziennej diety jako dodatek do posiłków lub być spożywane samodzielnie – na przykład w formie drugiego śniadania czy podwieczorku.

Czego unikać w diecie dla dializowanych?

Osoby dializowane powinny ograniczać przede wszystkim produkty, które dostarczają nadmiaru sodu, fosforu, potasu oraz tzw. fosforanów dodanych, a także żywność wysoko przetworzoną, która sprzyja zaburzeniom gospodarki wodno-elektrolitowej.

Do grup produktów wymagających ograniczenia należą:

• fast foody
• słone przekąski (chipsy, paluszki, krakersy),
• produkty instant i dania gotowe (zupy, sosy w proszku),
• wysoko przetworzone wędliny i mięsa (parówki, konserwy),
• słodkie napoje gazowane, szczególnie typu cola (często zawierające fosforany),
• produkty bogate w potas i fosfor spożywane w nadmiarze, zwłaszcza przy nieprawidłowych wynikach badań.

Warto podkreślić, że w diecie dializowanej kluczowe jest nie tylko „co jeść”, ale również kontrola składu produktów — szczególnie obecności ukrytego sodu i fosforanów dodanych w żywności przetworzonej.