Zapalenie jelit to grupa przewlekłych chorób o podłożu autoimmunologicznym, które znacząco wpływają na codzienne funkcjonowanie. Do najczęściej diagnozowanych należą choroba Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG). Choroby te przebiegają z okresami zaostrzeń i remisji.
Odpowiednio dobrana dieta przy zapaleniu jelit nie zastąpi leczenia, ale może łagodzić objawy, wspierać regenerację błony śluzowej jelit i poprawiać samopoczucie.

Nieswoiste choroby zapalne jelit

Choroba Leśniowskiego-Crohna i Wrzodziejące Zapalenie Jelita Grubego (WZJG) należą do chorób zapalnych jelit, ale różnią się lokalizacją i charakterem zmian:

• WZJG – obejmuje głównie jelito grube, zapalenie ogranicza się do błony śluzowej, często objawia się krwawą biegunką i częstym parciem na stolec.
• Choroba Leśniowskiego-Crohna – może dotyczyć całego przewodu pokarmowego, od jamy ustnej po odbyt; zapalenie występuje w całej grubości ściany jelita, co może prowadzić do powstawania zwężeń i przetok.

Choroby te mają podłoże autoimmunologiczne, co oznacza, że układ odpornościowy atakuje własne jelita. Czynniki genetyczne, zaburzenia mikroflory jelitowej oraz styl życia mogą wpływać na rozwój choroby.

Objawy zapalenia jelit

Objawy mogą różnić się w zależności od typu choroby, nasilenia stanu zapalnego i lokalizacji zmian w jelitach.

• Biegunka – przewlekła, czasem z domieszką krwi lub śluzu;
• Bóle brzucha i skurcze jelit – szczególnie po posiłkach;
• Wzdęcia i gazy – mogą nasilać dyskomfort i prowadzić do brak apetytu u chorego;
• Osłabienie i zmęczenie – wynikają z niedoborów składników odżywczych oraz przewlekłego stanu zapalnego;
• Spadek masy ciała – często związany z utrudnionym wchłanianiem składników odżywczych lub zmniejszonym apetytem.

Warto prowadzić dziennik objawów, aby łatwiej zidentyfikować czynniki wywołujące zaostrzenia i dostosować dietę.

Dieta przy nieswoistych chorobach jelit – co jeść?

1. Faza zaostrzenia

Celem diety jest złagodzenie objawów i odciążenie jelit.

Zaleca się:

• • małe, częste posiłki,
  • potrawy gotowane, duszone lub pieczone,
  • unikanie smażenia, alkoholu, kawy i błonnika nierozpuszczalnego,
  • odpowiednie nawodnienie (1,5–2 l wody dziennie).

Produkty wskazane:

• Gotowane warzywa (marchew, dynia, cukinia, pietruszka, bataty, ziemniaki) – w postaci puree lub dobrze rozdrobnionej.
• Owoce bez skórki (banan, jabłko gotowane/ pieczone, morele, musy i przeciery owocowe )
• Chude mięso i ryby gotowane, duszone lub pieczone.
• Jaja gotowane na miękko lub jajecznica na parze albo delikatny omlet.
• Chudy lub półtłusty nabiał (w wersji klasycznej lub bez laktozy jest nie jest tolerowana)
• Kasze (np. manna, kuskus, jaglana), ryż biały, płatki owsiane błyskawiczne, płatki jaglane, drobne makarony i jasne pieczywo.
• Rozdrobnione orzechy i pestki jako niewielki dodatek dań oraz soczewica w zupie krem czy delikatny hummus.

Produkty ograniczone/unikane:

• Surowe warzywa i owoce w większej ilości.
• Rośliny strączkowe (fasola, groch, soczewica, ciecierzyca) w całości.
• Orzechy, nasiona, pestki w całości.
• Pikantne i smażone/panierowane potrawy.
• Alkohol, kawa i napoje gazowane.

2. Faza remisji

W remisji dieta powinna wspierać regenerację i zapobiegać nawrotom.
Stopniowo wprowadza się pełnoziarniste produkty, surowe owoce i warzywa, orzechy, nasiona.
W przypadku niedożywienia lub braku apetytu pomocne są produkty FSMP (żywność specjalnego przeznaczenia medycznego).

FSMP – wsparcie w uzupełnianiu białka i energii

Pacjenci z zapaleniem jelit często doświadczają spadku masy ciała i niedoborów białka. W takich przypadkach pomocne są tzw. FSMP (Foods for Special Medical Purposes), np. Recomed – żywność specjalnego przeznaczenia medycznego oparta wyłącznie na wysoko przyswajalnym białku serwatkowym, całkowicie pozbawionym kazeiny. Do ich zalet należy:

• Dostarczają łatwo przyswajalne białko i kalorie;
• Są lekkostrawne i dobrze tolerowane przez osoby z wrażliwymi jelitami;
• Pomagają utrzymać masę ciała i siłę mięśniową.

FSMP mogą być stosowane jako uzupełnienie diety, szczególnie w okresach zaostrzeń lub niedoborów, zawsze pod nadzorem specjalisty. Warto pamiętać, że przy zapaleniu jelit mogą występować niedobory witaminy B12, kwasu foliowego, żelaza czy witaminy D, a ich suplementacja powinna być prowadzona pod kontrolą lekarza.

Kilka propozycji na wysokoenergetyczne, wysokobiałkowe, łatwostrawne posiłki z wykorzystaniem preparatów Recomed.

1. Mini serniczki waniliowe:

Składniki: 25o g twarogu półtłustego, 150 g jogurtu skyr, 1 opakowanie Recomed Koktajl o smaku waniliowym, 2 jaja, 80 ml mleka 1.5 %, 20 g masła orzechowego, 1 łyżka budyniu waniliowego.
Przygotowanie: wszystkie składniki zblenduj ze sobą na gładką masę i piecz w papliotkach ok. 30 min w 160 st). Podawaj z musem jagodowym.

1. Kokosowe placuszki mango

Składniki: 100 g skyru,  50 ml mleczka kokosowego, 1 jajko,  30 g mąki pszennej, 30 g Recomed Koktajl o smaku mango, szczypta proszku do pieczenia.
Przygotowanie: Połącz wszystkie składniki ze sobą. Usmaż na suchej patelni i wolnym ogniu kilka sztuk placuszków. Podawaj z musem mango.

1. Omlet pomidorowy z mozzarellą i pietruszką.

Składniki: 2 jaja, 40 g Recomed Krem o smaku pomidorowym, ½ kulki mozzarelli light, natka pietruszki.
Przygotowanie: W misce roztrzep jajka z Recomed i szczyptą soli, wlej masę na lekko natłuszczoną patelnię (można użyć minimalnej ilości oliwy), dodaj starta mozzarellę i posiekaną natkę pietruszki. Smaż na wolnym ogniu aż się zetnie.

1. Czekoladowy budyń jaglany

Składniki: 40 g płatków jaglanych, 250 ml mleka 1.5 % (zwykłego, bez laktozy lub roślinnego),
1 mały banan, 40 g Recomed Drink Omega-3 o smaku czekoladowym.
Przygotowanie: Ugotuj płatki na mleku, dodaj Recomed Koktajl, banana i zblenduj na gładką masę.

Odpowiednia dieta, uzupełnienie FSMP i stała współpraca z gastroenterologiem i dietetykiem mogą znacząco poprawić komfort życia. Dzięki świadomemu odżywianiu można złagodzić objawy, uniknąć niedoborów i wspierać regenerację jelit w okresach remisji.