Zapalenie jelit to grupa przewlekłych chorób o podłożu autoimmunologicznym, które znacząco wpływają na codzienne funkcjonowanie. Do najczęściej diagnozowanych należą choroba Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG). Choroby te przebiegają z okresami zaostrzeń i remisji.
Odpowiednio dobrana dieta przy zapaleniu jelit nie zastąpi leczenia, ale może łagodzić objawy, wspierać regenerację błony śluzowej jelit i poprawiać samopoczucie.
Nieswoiste choroby zapalne jelit
Choroba Leśniowskiego-Crohna i Wrzodziejące Zapalenie Jelita Grubego (WZJG) należą do chorób zapalnych jelit, ale różnią się lokalizacją i charakterem zmian:
- WZJG – obejmuje głównie jelito grube, zapalenie ogranicza się do błony śluzowej, często objawia się krwawą biegunką i częstym parciem na stolec.
- Choroba Leśniowskiego-Crohna – może dotyczyć całego przewodu pokarmowego, od jamy ustnej po odbyt; zapalenie występuje w całej grubości ściany jelita, co może prowadzić do powstawania zwężeń i przetok.
Choroby te mają podłoże autoimmunologiczne, co oznacza, że układ odpornościowy atakuje własne jelita. Czynniki genetyczne, zaburzenia mikroflory jelitowej oraz styl życia mogą wpływać na rozwój choroby.
Zapalenie jelit – objawy
Objawy mogą różnić się w zależności od typu choroby, nasilenia stanu zapalnego i lokalizacji zmian w jelitach.
- Biegunka – przewlekła, czasem z domieszką krwi lub śluzu;
- Bóle brzucha i skurcze jelit – szczególnie po posiłkach;
- Wzdęcia i gazy – mogą nasilać dyskomfort i prowadzić do brak apetytu u chorego;
- Osłabienie i zmęczenie – wynikają z niedoborów składników odżywczych oraz przewlekłego stanu zapalnego;
- Spadek masy ciała – często związany z utrudnionym wchłanianiem składników odżywczych lub zmniejszonym apetytem.
Warto prowadzić dziennik objawów, aby łatwiej zidentyfikować czynniki wywołujące zaostrzenia i dostosować dietę.
Dieta przy nieswoistych chorobach jelit – co jeść?
1. Faza zaostrzenia
Celem diety jest złagodzenie objawów i odciążenie jelit.
Zaleca się:
-
- małe, częste posiłki,
- potrawy gotowane, duszone lub pieczone,
- unikanie smażenia, alkoholu, kawy i błonnika nierozpuszczalnego,
- odpowiednie nawodnienie (1,5–2 l wody dziennie).
Produkty wskazane:
- Gotowane warzywa (marchew, dynia, cukinia, pietruszka, bataty, ziemniaki) – w postaci puree lub dobrze rozdrobnionej.
- Owoce bez skórki (banan, jabłko gotowane/ pieczone, morele, musy i przeciery owocowe )
- Chude mięso i ryby gotowane, duszone lub pieczone.
- Jaja gotowane na miękko lub jajecznica na parze albo delikatny omlet.
- Chudy lub półtłusty nabiał (w wersji klasycznej lub bez laktozy jest nie jest tolerowana)
- Kasze (np. manna, kuskus, jaglana), ryż biały, płatki owsiane błyskawiczne, płatki jaglane, drobne makarony i jasne pieczywo.
- Rozdrobnione orzechy i pestki jako niewielki dodatek dań oraz soczewica w zupie krem czy delikatny hummus.
Produkty ograniczone/unikane:
- Surowe warzywa i owoce w większej ilości.
- Rośliny strączkowe (fasola, groch, soczewica, ciecierzyca) w całości.
- Orzechy, nasiona, pestki w całości.
- Pikantne i smażone/panierowane potrawy.
- Alkohol, kawa i napoje gazowane.
2. Faza remisji
W remisji dieta powinna wspierać regenerację i zapobiegać nawrotom.
Stopniowo wprowadza się pełnoziarniste produkty, surowe owoce i warzywa, orzechy, nasiona.
W przypadku niedożywienia lub braku apetytu pomocne są produkty FSMP (żywność specjalnego przeznaczenia medycznego).
FSMP – wsparcie w uzupełnianiu białka i energii
Pacjenci z zapaleniem jelit często doświadczają spadku masy ciała i niedoborów białka. W takich przypadkach pomocne są tzw. FSMP (Foods for Special Medical Purposes), np. Recomed – żywność specjalnego przeznaczenia medycznego oparta wyłącznie na wysoko przyswajalnym białku serwatkowym, całkowicie pozbawionym kazeiny. Do ich zalet należy:
- Dostarczają łatwo przyswajalne białko i kalorie;
- Są lekkostrawne i dobrze tolerowane przez osoby z wrażliwymi jelitami;
- Pomagają utrzymać masę ciała i siłę mięśniową.
FSMP mogą być stosowane jako uzupełnienie diety, szczególnie w okresach zaostrzeń lub niedoborów, zawsze pod nadzorem specjalisty. Warto pamiętać, że przy zapaleniu jelit mogą występować niedobory witaminy B12, kwasu foliowego, żelaza czy witaminy D, a ich suplementacja powinna być prowadzona pod kontrolą lekarza.
Kilka propozycji na wysokoenergetyczne, wysokobiałkowe, łatwostrawne posiłki z wykorzystaniem preparatów Recomed.
- Mini serniczki waniliowe:
Składniki: 25o g twarogu półtłustego, 150 g jogurtu skyr, 1 opakowanie Recomed Koktajl o smaku waniliowym, 2 jaja, 80 ml mleka 1.5 %, 20 g masła orzechowego, 1 łyżka budyniu waniliowego.
Przygotowanie: wszystkie składniki zblenduj ze sobą na gładką masę i piecz w papliotkach ok. 30 min w 160 st). Podawaj z musem jagodowym.
- Kokosowe placuszki mango
Składniki: 100 g skyru, 50 ml mleczka kokosowego, 1 jajko, 30 g mąki pszennej, 30 g Recomed Koktajl o smaku mango, szczypta proszku do pieczenia.
Przygotowanie: Połącz wszystkie składniki ze sobą. Usmaż na suchej patelni i wolnym ogniu kilka sztuk placuszków. Podawaj z musem mango.
- Omlet pomidorowy z mozzarellą i pietruszką.
Składniki: 2 jaja, 40 g Recomed Krem o smaku pomidorowym, ½ kulki mozzarelli light, natka pietruszki.
Przygotowanie: W misce roztrzep jajka z Recomed i szczyptą soli, wlej masę na lekko natłuszczoną patelnię (można użyć minimalnej ilości oliwy), dodaj starta mozzarellę i posiekaną natkę pietruszki. Smaż na wolnym ogniu aż się zetnie.
- Czekoladowy budyń jaglany
Składniki: 40 g płatków jaglanych, 250 ml mleka 1.5 % (zwykłego, bez laktozy lub roślinnego),
1 mały banan, 40 g Recomed Drink Omega-3 o smaku czekoladowym.
Przygotowanie: Ugotuj płatki na mleku, dodaj Recomed Koktajl, banana i zblenduj na gładką masę.
Odpowiednia dieta, uzupełnienie FSMP i stała współpraca z gastroenterologiem i dietetykiem mogą znacząco poprawić komfort życia. Dzięki świadomemu odżywianiu można złagodzić objawy, uniknąć niedoborów i wspierać regenerację jelit w okresach remisji.
RECOMED® Protein
Do postępowania dietetycznego u osób wymagających zwiększonego wsparcia żywieniowego, m.in. w okresie rekonwalescencji.
RECOMED® koktajl
Kompletna żywność przeznaczona do uzupełnienia diety w stanach zwiększonego zapotrzebowania na składniki odżywcze.
