Obecnie odchodzi się od stosowania nazw „dieta trzustkowa” czy „wątrobowa” – wprowadzono jednolity system diet, który odzwierciedla cele żywieniowe i zakres stosowania. W przypadku chorób trzustki najczęściej stosuje się dieta łatwostrawną, wspierającą regenerację narządu, zapobiegającą powikłaniom i poprawiającą komfort życia pacjenta.

Zapalenie trzustki występuje w dwóch postaciach: ostra i przewlekła.

• Ostre zapalenie trzustki (OZT) – gwałtowny przebieg, wymaga leczenia szpitalnego i czasowego żywienia dojelitowego lub pozajelitowego.
• Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) – rozwija się stopniowo, często przez długi czas przebiega bezobjawowo. Objawy wynikają głównie z niewydolności trawiennej i hormonalnej trzustki.

Jakie są objawy i konsekwencje przewlekłego zapalenia trzustki?

Przewlekłe zapalenie trzustki rozwija się stopniowo i może przez długi czas przebiegać bezobjawowo. Występowanie dolegliwości wynika głównie z niewydolności trawiennej (zaburzenia wydzielania enzymów trawiennych) oraz hormonalnej trzustki.

Najczęstsze objawy to:

• Bóle brzucha – przewlekłe lub napadowe, najczęściej w nadbrzuszu, promieniujące do pleców; nasilają się po posiłkach i po spożyciu alkoholu.
• Nudności i wymioty, uczucie wzdęcia, dyskomfort po jedzeniu.
• Biegunki tłuszczowe – tłuste, obfite stolce, będące efektem niedostatecznego trawienia tłuszczów.
• Utrata masy ciała – wynik niedożywienia spowodowanego zmniejszonym wchłanianiem składników odżywczych i bólem ograniczającym spożycie pokarmów.
• Objawy niedoborów witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K).

Długotrwałe zapalenie trzustki może prowadzić do przewlekłych problemów trawiennych, cukrzycy wtórnej oraz niedoborów witamin i składników odżywczych. W takich sytuacjach często potrzebne są preparaty specjalnego przeznaczenia medycznego.

Zasady diety w przewlekłym zapaleniu trzustki (PZT)

Celem diety jest odciążenie trzustki, zmniejszenie bólu, zapobieganie niedożywieniu i wspieranie trawienia. Zaleca się:

• Regularne, częste posiłki – 5–6 małych porcji dziennie, o stałych porach.
• Pełnowartościowa energetycznie i białkowo dieta – dostarczająca odpowiednią ilość kalorii, oraz białka (1–1,5 g/kg masy ciała na dobę) najlepiej z drobiu, ryb, chudego nabiału, jaj.
• Lekkostrawne techniki kulinarne – potrawy gotowane, duszone, pieczone w folii, na parze lub w naczyniu żaroodpornym, należy unikać potraw smażonych i panierowanych;
• Tłuszcze powinny pochodzić głównie z olejów roślinnych (np. rzepakowego, słonecznikowego, oliwy z oliwek), należy unikać tłustych mięs, wędlin, śmietany, serów dojrzewających, masła, smalcu.
• Zalecane są lekkostrawne węglowodany, takie jak: jasne pieczywo, delikatny graham, kasza manna/kuskus, ryż biały, drobne makarony, ziemniaki, płatki owsiane górskie, płatki jaglane.
• Płyny: 5-2 l na dobę (woda, słaba herbata, napary ziołowe jak rumianek)
• Czasowo przeciwwskazane mogą być nasiona roślin strączkowych (fasola, groch, ciecierzyca, soczewica) i produkty mocno wzdymające jak cebula, czosnek, por czy surowa kapusta, jednak ich ilość w diecie jest zależna od stopnia przetworzenia oraz indywidualnej tolerancji.
• Czasowemu ograniczeniu mogą ulec napoje: kawa naturalna, mocna herbata, napoje gazowane, kakao.
• Eliminacja alkoholu i unikanie nadmiaru cukrów prostych (białego cukru, słodyczy, czekolady, lodów, ciast z kremami).

W razie potrzeby suplementacja enzymami trzustkowymi i witaminami A, D, E, K pod kontrolą lekarza.

Dlaczego warto stosować FSMP po zapaleniu trzustki?

W okresach osłabienia apetytu lub niedożywienia warto stosować preparaty FSMP, np. Recomed, które:

• Dostarczają wysokiej jakości białko i energię w lekkostrawnej formie;
• Są łatwo tolerowane przez osoby z wrażliwym układem pokarmowym;
• Pomagają uzupełnić niedobory składników odżywczych i utrzymać masę ciała.

FSMP stosuje się pod kontrolą lekarza lub dietetyka, jako uzupełnienie głównych posiłków lub przekąskę między nimi.

Przykładowy jadłospis dzienny z FSMP

Oto przykładowy, łatwostrawny plan żywieniowy, który wspiera regenerację trzustki:

1. Śniadanie – kanapki z jasnego pieczywa/grahamu z chudym twarożkiem, margaryną roślinną, chudą wędliną, sałatą i pomidorem.
2. Drugie śniadanie – owsianka z jogurtem naturalnym, ½ banana, garstką borówki amerykańskiej oraz łyżką zmielonych migdałów
3. Obiad – kasza kuskus, gotowane buraczki z tartym jabłkiem, pieczony w rękawie indyk.
4. Podwieczorek –Recomed Koktajl lub RecoDiab (jeśli występują problemy z glikemią)
5. Kolacja – zupa krem z dyni, ziemniaków, marchewki z Recomed Krem o smaku dyniowym z  kawałkami sera mozzarella light oraz natką pietruszki.

Taki układ posiłków pozwala równomiernie rozłożyć obciążenie trzustki, uzupełnić energię i składniki odżywcze.

Podsumowanie

Odpowiednia dieta w chorobach trzustki, indywidualnie dopasowana i łatwostrawna, wspiera regenerację narządu, zmniejsza dolegliwości bólowe i pozwala utrzymać prawidłową masę ciała. FSMP, takie jak Recomed, mogą być cennym wsparciem w okresach osłabienia apetytu i niedożywienia.

ŹRÓDŁA:

1. Kadaj‑Lipka, R., Lipiński, M., Adrych, K., Durlik, M., Gąsiorowska, A., Jarosz, M., Jurkowska, G., Małecka‑Panas, E., Oracz, G., Rosołowski, M., Skrzydło‑Radomańska, B., Talar‑Wojnarowska, R., & Rydzewska, G. (2018). Diagnostic and therapeutic recommendations for chronic pancreatitis: Recommendations of the Working Group of the Polish Society of Gastroenterology and the Polish Pancreas Club. Przegląd Gastroenterologiczny, 13(3), 167–181.
2. Arvanitakis, M., Ockenga, J., Bezmarevic, M., Gianotti, L., Krznarić, Ž., Lobo, D. N., Löser, C., Madl, C., Meier, R., Phillips, M., Rasmussen, H. H., Van Hooft, J. E., & Bischoff, S. C. (2020). ESPEN guideline on clinical nutrition in acute and chronic pancreatitis. Clinical Nutrition, 39(3), 612‑631. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2020.01.004