W czasie leczenia organizm potrzebuje odpowiedniej ilości energii i składników odżywczych, aby utrzymać siłę, masę mięśniową i możliwie dobrą jakość życia. Jednocześnie leczenie onkologiczne (chemioterapia, radioterapia, hormonoterapia czy leczenie operacyjne) mogą wpływać na apetyt, smak, zapach potraw i funkcjonowanie przewodu pokarmowego.
Dieta przy raku piersi powinna być przede wszystkim dopasowana do aktualnego stanu zdrowia, rodzaju terapii i tolerancji poszczególnych produktów. Nie istnieje jeden jadłospis odpowiedni dla każdej pacjentki. Warto natomiast wiedzieć, na jakie składniki zwrócić szczególną uwagę i co zrobić, gdy jedzenie zaczyna sprawiać trudność.
Dieta nie zastępuje leczenia onkologicznego. Jej zadaniem jest wspieranie organizmu podczas terapii i ograniczanie ryzyka niedożywienia.
Dlaczego żywienie podczas leczenia raka piersi jest tak ważne?
Leczenie onkologiczne może zwiększać zapotrzebowanie organizmu na energię i składniki odżywcze, a jednocześnie powodować problemy utrudniające jedzenie. Nudności, zmiany smaku i zapachu, brak apetytu, zmęczenie czy dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego mogą sprawić, że pacjentka zaczyna jeść mniej.W konsekwencji może dojść do utraty masy ciała i mięśni oraz pogorszenia stanu odżywienia. Dlatego podczas terapii ważne jest nie tylko to, co znajduje się na talerzu, ale także czy pacjentka jest w stanie zjeść wystarczająco dużo.
W przypadku trudności z utrzymaniem prawidłowego żywienia warto skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem klinicznym. Specjalista może ocenić stan odżywienia i zaproponować sposób żywienia dostosowany do leczenia oraz występujących objawów.
Co jeść przy raku piersi? Postaw na różnorodność
Podstawą diety podczas leczenia powinna być różnorodność. Jeśli nie występują szczególne przeciwwskazania lub dolegliwości wymagające modyfikacji jadłospisu, warto uwzględniać w nim:
- warzywa i owoce – dostarczają witamin, składników mineralnych i błonnika,
- produkty pełnoziarniste – np. płatki owsiane, kasze czy pieczywo pełnoziarniste,
- źródła białka – ryby, jaja, chude mięso, nabiał, nasiona roślin strączkowych i tofu,
- zdrowe tłuszcze – m.in. oliwę z oliwek, awokado, orzechy i nasiona,
- odpowiednią ilość płynów – najlepiej przede wszystkim wody i innych napojów dobrze tolerowanych przez organizm.
Szczególne znaczenie ma również białko. W czasie choroby i leczenia pomaga pokrywać zwiększone potrzeby organizmu oraz wspierać utrzymanie masy mięśniowej. Dlatego warto zadbać o źródło białka w każdym głównym posiłku.
Mały apetyt? Jedz częściej, niekoniecznie więcej
Jednym z częstych problemów podczas leczenia onkologicznego jest zmniejszony apetyt. W takiej sytuacji trzy duże posiłki mogą być trudne do zjedzenia. Lepszym rozwiązaniem może okazać się 5-6 mniejszych posiłków w ciągu dnia.
Warto wybierać produkty, które dostarczają dużo energii i składników odżywczych w niewielkiej objętości. Sprawdzą się np.:
- jogurt naturalny lub skyr z owocami i orzechami,
- jajecznica lub omlet,
- kanapki z pastą jajeczną, twarogiem albo hummusem,
- koktajl mleczno-owocowy
- zupa krem z dodatkiem źródła białka, np. z mozzarellą
- owsianka z mlekiem, jogurtem, nasionami i masłem orzechowym.
Jeżeli mimo takich prób trudno pokryć zapotrzebowanie na energię i białko, lekarz lub dietetyk może zalecić doustne preparaty żywieniowe będące żywnością specjalnego przeznaczenia medycznego (FSMP).
Recomed – dodatkowe wsparcie żywieniowe podczas leczenia
W sytuacji, gdy zwykła dieta nie wystarcza do pokrycia zapotrzebowania organizmu, specjalista może zalecić odpowiednio dobrany preparat żywieniowy. Produkty marki Recomed, należące do żywności specjalnego przeznaczenia medycznego, mogą stanowić uzupełnienie codziennego jadłospisu w sytuacji zwiększonego zapotrzebowania na energię i składniki odżywcze.
Preparaty można również wykorzystać jako element posiłków – przykładowo RECOMED koktajl może być składnikiem koktajlu czy deseru.
Warto pamiętać, że żywność specjalnego przeznaczenia medycznego powinna być stosowana pod nadzorem lekarza lub dietetyka, zgodnie z indywidualnymi potrzebami pacjentki. Nie zastępuje ona całej diety ani leczenia onkologicznego, ale może pomóc uzupełnić jadłospis wtedy, gdy tradycyjne posiłki nie dostarczają wystarczającej ilości energii lub składników odżywczych.
Dieta przy raku piersi a skutki leczenia – co jeść, gdy pojawiają się problemy?
Niektóre zalecenia żywieniowe warto modyfikować w zależności od występujących działań niepożądanych.
Nudności i brak apetytu: wybieraj niewielkie porcje, jedz powoli i unikaj bardzo intensywnych zapachów. Pomocne mogą być chłodne lub letnie potrawy, które często mają mniej intensywny aromat.
Zmiany smaku: jeśli potrawy nagle wydają się metaliczne, gorzkie lub pozbawione smaku, warto eksperymentować z ziołami i łagodnymi przyprawami. Pomóc może również zmiana temperatury i konsystencji posiłków.
Biegunka: sposób żywienia należy dopasować do nasilenia objawów. Istotne jest także uzupełnianie płynów i elektrolitów. Podczas leczenia onkologicznego zapotrzebowanie na nawodnienie może się zmieniać, dlatego przy nasilonych objawach warto skonsultować sposób nawadniania z personelem medycznym.
Zaparcia: jeśli lekarz nie zalecił ograniczenia błonnika, pomocne może być zwiększenie jego ilości w diecie (lub preparaty błonnika rozpuszczalnego), odpowiednia podaż płynów i aktywność fizyczna dostosowana do możliwości pacjentki.
Trudności z jedzeniem po zabiegu: konsystencja posiłków powinna odpowiadać aktualnej tolerancji. W niektórych sytuacjach lepiej sprawdzą się dania miękkie, rozdrobnione lub półpłynne.
Czy przed radioterapią trzeba zmienić dietę?
Nie ma potrzeby wprowadzania restrykcyjnej diety „na zapas”. Najważniejsze jest zapewnienie odpowiedniej ilości energii, białka i płynów oraz reagowanie na pojawiające się działania niepożądane.
Czego lepiej unikać podczas leczenia raka piersi?
W czasie terapii szczególnie niewskazane są restrykcyjne diety eliminacyjne, głodówki i tzw. diety przeciwnowotworowe, które obiecują zahamowanie rozwoju choroby. Mogą one prowadzić do niedoborów energii i składników odżywczych, a przy tym utrudniać utrzymanie prawidłowej masy mięśniowej.
Warto natomiast ograniczać wysoko przetworzone produkty, duże ilości słodyczy, słodzone napoje oraz nadmiar czerwonego i przetworzonego mięsa. Jeśli pacjentka dobrze toleruje standardową dietę, warto bazować na różnorodnych produktach roślinnych, pełnowartościowych źródłach białka i zdrowych tłuszczach.
Nie należy również samodzielnie stosować dużych dawek witamin, minerałów czy suplementów „na odporność”. Niektóre preparaty mogą być niewskazane w określonych sytuacjach lub wchodzić w interakcje z leczeniem. Każdą suplementację warto więc omówić z lekarzem prowadzącym.
Dieta to część wsparcia
Najważniejsze jest utrzymanie odpowiedniego stanu odżywienia, dostarczanie energii i białka oraz reagowanie na pojawiające się trudności z jedzeniem. W razie utraty masy ciała, utrzymującego się braku apetytu, nasilonych nudności, wymiotów, biegunki lub innych problemów uniemożliwiających prawidłowe odżywianie warto jak najszybciej poinformować o nich zespół prowadzący leczenie. A jeśli dopiero rozpoczynasz swoją drogę diagnostyczną, warto wiedzieć, jakie objawy powinny skłonić do konsultacji i na czym polegają poszczególne etapy rozpoznawania choroby.
