Żywienie dojelitowe to metoda podawania pożywienia bezpośrednio do układu pokarmowego – przez cienką rurkę (tzw. zgłębnik) wprowadzoną przez nos do żołądka lub jelita, albo przez specjalny otwór w brzuchu (gastrostomię lub jejunostomię). Stosuje się je wtedy, gdy pacjent nie może jeść samodzielnie – na przykład po operacji, podczas leczenia onkologicznego, przy problemach z połykaniem lub wyniszczeniu organizmu.

Choć jest to metoda bezpieczna i dobrze opracowana medycznie, w trakcie jej stosowania mogą się pojawiać się różne trudności. Znajomość najczęstszych problemów podczas żywienia dojelitowego – i wiedza, jak sobie z nimi radzić – pozwala uniknąć poważniejszych komplikacji i nie przerywać terapii żywieniowej bez potrzeby.

Zablokowany zgłębnik – co robić?

Zablokowanie rurki (zgłębnika) to jeden z najczęstszych problemów technicznych. Ten problem pojawia się nawet u co trzeciego pacjenta żywionego dojelitowo. Przyczyną jest najczęściej osadzanie się resztek diety lub leków wewnątrz rurki, jej zagięcie albo zbyt gęsta dieta. To jeden z najczęściej zgłaszanych problemów podczas żywienia dojelitowego w warunkach domowych i szpitalnych.

Jak zapobiegać zablokowaniu zgłębinika? Regularnie przepłukuj zgłębnik wodą – przed i po każdym podaniu diety i leków, a przy ciągłym wlewie co 4-6 godzin. Leki podawaj wyłącznie w formie płynnej lub dokładnie rozgniecionej, nigdy jednocześnie z dietą.

Co robić, gdy rurka się zatkała? Spróbuj przepłukać ją ciepłą wodą. Jeśli to nie pomaga – skontaktuj się z pielęgniarką lub lekarzem, którzy mogą zastosować specjalne preparaty udrażniające.

Biegunka – najczęstsza przyczyna jest nie tam, gdzie myślisz

Biegunka jest jednym z powodów, dla których opiekunowie lub sami pacjenci przerywają wlew diety. To błąd – w większości przypadków to nie sama dieta dojelitowa jest winna. Choć biegunka należy do częstych problemów podczas żywienia dojelitowego, zwykle można skutecznie ustalić jej przyczynę i wdrożyć odpowiednie postępowanie.

Częste przyczyny biegunki:

• antybiotyki i inne leki zaburzające naturalne bakterie jelitowe,
• leki w syropach zawierające sorbitol (słodzik, który działa przeczyszczająco),
• dieta podawana zbyt szybko lub nieodpowiednio przechowywana,
• nietolerancja składników diety.

Jeśli dochodzi do biegunki, warto zadbać o odbudowę naturalnych bakterii jelitowych. Pomocny może być RECOBIOS – synbiotyk, czyli preparat łączący żywe bakterie probiotyczne (ponad 20 miliardów!) z substancjami, które im służą za pożywkę. Kapsułki są odporne na działanie kwasu żołądkowego, więc bakterie docierają tam, gdzie potrzeba.

Nudności i wymioty – najczęściej chodzi o tempo i pozycję

Nudności i wymioty przy żywieniu dojelitowym najczęściej wynikają z tego, że pacjent jest ułożony zbyt płasko, dieta jest podawana zbyt szybko lub żołądek pracuje zbyt wolno (co zdarza się często u pacjentów onkologicznych i po operacjach).

Co pomaga:

• Unieś głowę i tułów pacjenta co najmniej 30–45° podczas podawania diety i przez godzinę po zakończeniu wlewu.
• Zmniejsz tempo podawania diety lub podawaj mniejsze porcje.
• Rozważ (z lekarzem) zmianę z podawania porcjami na wlew ciągły – pompa podaje dietę w sposób powolny i równomierny przez całą dobę.

Jeśli problem się utrzymuje, lekarz może zlecić leki przyspieszające pracę żołądka (tzw. prokinetyki). W cięższych przypadkach może być potrzebna zmiana miejsca podawania diety – zamiast do żołądka, bezpośrednio do jelita cienkiego.

Zachłyśnięcie – rzadkie, ale poważne

Zachłyśnięcie (aspiracja) polega na tym, że podawana dieta lub treść żołądkowa dostaje się do dróg oddechowych zamiast do układu pokarmowego. To poważne powikłanie, które może prowadzić do zapalenia płuc. Ryzyko jest wyższe u osób starszych, po udarze, z problemami neurologicznymi lub przy zaburzeniach połykania.

Jak zapobiegać:

• Zawsze układaj pacjenta z uniesionym tułowiem (min. 30°) podczas wlewu i co najmniej godzinę po.
• Obserwuj, czy po podaniu diety pojawiają się nudności, wymioty lub uczucie pełności w brzuchu – to sygnały, że żołądek może nie nadążać z opróżnianiem. Powiedz o tym pielęgniarce lub lekarzowi.
• Jeśli zachłyśnięcia się powtarzają, lekarz może zdecydować o zmianie sposobu podawania diety – np. bezpośrednio do jelita, z pominięciem żołądka.

Zaparcia – problem, który łatwo przeoczyć

Zaparcia przy żywieniu dojelitowym są częste, zwłaszcza w domu. Pacjenci mało się ruszają, często przyjmują leki przeciwbólowe na bazie opioidów (które spowalniają jelita), a do tego mogą pić za mało wody. To również jedne z częstszych problemów podczas żywienia dojelitowego, którym można skutecznie zapobiegać dzięki odpowiedniemu nawodnieniu i właściwie dobranej diecie.

Co pomaga:

• Zwiększ ilość podawanej wody – nawet samo przepłukiwanie zgłębnika może być cennym źródłem płynów.
• Wybierz dietę z większą zawartością błonnika.
• W razie potrzeby lekarz może dołączyć łagodne środki przeczyszczające.

Przy zaburzeniach nawodnienia pomocne mogą być RECOMED® Elektrolity – preparat uzupełniający płyny i ważne składniki mineralne, szczególnie polecany pacjentom w trakcie chemio- i radioterapii.

Problemy metaboliczne – pilnuj wyników badań

Przy dłuższym żywieniu dojelitowym mogą pojawić się zaburzenia w składzie krwi. To wymaga regularnych badań – najlepiej raz w tygodniu na początku leczenia.

Na co zwracać uwagę:

• Zespół ponownego odżywienia – dotyczy osób, które przez dłuższy czas były niedożywione i nagle zaczęły otrzymywać dietę. Może dojść do groźnych zaburzeń poziomu minerałów we krwi (fosforu, potasu, magnezu). Dlatego dietę dojelitową zaczyna się od małych dawek i stopniowo zwiększa.
• Za wysoki poziom cukru we krwi (hiperglikemia) – szczególnie u diabetyków i osób przyjmujących leki sterydowe. Pomocny może być RECODIAB – dieta specjalnie opracowana dla osób, które muszą kontrolować poziom cukru.
• Zaburzenia poziomu minerałów we krwi (sodu, potasu i innych) – widoczne w wynikach badań, wymagają korekty diety lub dodatkowej suplementacji.
• Choroba nerek – pacjenci nefrologiczni potrzebują diety z ograniczoną ilością białka i soli mineralnych. Dla nich dostępny jest RECOMED® Drink Renal – preparat stworzony z myślą o tej grupie chorych.

Właściwy dobór diety – podstawa

Większości problemów podczas żywienia dojelitowego można uniknąć lub je ograniczyć – pod warunkiem, że dieta jest dobrana do stanu i potrzeb pacjenta, a podawanie odbywa się zgodnie z zaleceniami. Kluczowa jest też regularna kontrola lekarska i dobra współpraca między pacjentem, opiekunem a zespołem medycznym.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Żywienie dojelitowe zawsze powinno być prowadzone pod nadzorem lekarza lub dietetyka klinicznego.